Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Goleniowie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lipca 2024 r.

Sąd Rejonowy w Goleniowie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Aneta Iglewska-Wilczyńska

Protokolant: Sandra Niedźwiedź

po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. w Goleniowie

na rozprawie sprawy z powództwa S. (...) z siedzibą w G.

przeciwko A. O.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanej A. O. na rzecz powódki S. (...) z siedzibą w G. kwotę 65.040,78 zł (sześćdziesiąt pięć tysięcy czterdzieści złotych siedemdziesiąt osiem groszy) z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od 9 marca 2023 r. do dnia zapłaty;

2.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

3.  zasądza od pozwanej A. O. na rzecz powódki S. (...) z siedzibą w G. kwotę 6.139,92 zł (sześć tysięcy sto trzydzieści dziewięć złotych dziewięćdziesiąt dwa grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygnatura akt I C 597/23

UZASADNIENIE

wyroku z 3 lipca 2024 roku

Strona powodowa S. (...) z siedzibą w G. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej A. O. kwoty 77.886,77 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od 9 marca 2023 r., a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu.

Uzasadniając swoje stanowisko strona powodowa podała, że z pozwaną łączyła ją umowa pożyczki nr (...), przy czym pozwana nie dochowała warunków udzielenia pożyczki doprowadzając do powstania zaległości w spłacie, wobec czego umowa pożyczki została jej wypowiedziana.

Pozwana A. O. w sprzeciwie od nakazu zapłaty wydanym w niniejszej sprawie wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zwrot kosztów procesu.

Pozwana zakwestionowała roszczenie zarówno co do zasady, jak i co do wysokości oraz podniosła liczne zarzuty, w tym przede wszystkim nieważności umowy oraz abuzywności części postanowień umownych.

W toku dalszego postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

A. O. została przyjęta w poczet członków S. (...) z siedzibą w G. (dalej także jako: „ (...) im. (...)”) na podstawie deklaracji członkowskiej z 2 lipca 2021 r. Otrzymała nr członkowski: (...).

W dniu 5 lipca 2021 r. w (...) placówce A. O. zawarła ze (...) im. (...) umowę pożyczki nr (...). Umowa została zawarta na okres od 5 lipca 2021 r. do 30 czerwca 2030 r. (pkt 4).

Kwotę pożyczki określono na 74.100 zł. Obejmowała ona kredytowane koszty w postaci prowizji z tytułu udzielenia pożyczki oraz kosztów, o których mowa w pkt 19 lit. b-d, tj. kosztów związanych z ustanowieniem zabezpieczeń, kosztów usług dodatkowych i innych kosztów. Całkowita kwota kredytu (pożyczki) wynosiła 59.613,82 zł (pkt 5).

Strony umówiły się, że kwota pożyczki obejmująca kredytowane koszty pożyczki, o której mowa w pkt. 5 oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej (odsetki umowne) ustalonej przez Zarząd (...), wynoszącej w dniu zawarcia umowy 7,20% w skali roku (pkt 7).

W punkcie 12 umowy wskazano, że całkowita kwota do zapłaty wynosi 102.915,18 zł.

Pożyczkobiorca był zobowiązany do spłaty pożyczki wraz z należnymi odsetkami do dnia 30 czerwca 2030 r. Spłata pożyczki miała następować w ratach miesięcznych płatnych bez wezwania w terminach i kwotach wskazanych w harmonogramie spłaty pożyczki, który stanowił załącznik nr 2 do umowy (pkt 13). Spłata pożyczki następowała poprzez dokonywanie potrąceń należności wynikających z umowy z wierzytelności wynikających z umowy rachunku o numerze (...) (pkt 14).

Zgodnie z punktem 15 umowy, wpłaty dokonywane przez pożyczkobiorcę na poczet spłaty pożyczki (...)zaliczała w następującej kolejności na poczet: a) prowizji i opłat, b) odsetek od kapitału przeterminowanego, a od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności (...)z tytułu umowy, odsetek jak od należności przeterminowanej od całości należności przeterminowanej, c) wymagalnych odsetek za okresy obrachunkowe, d) kapitału przeterminowanego, e) odsetek naliczonych do dnia wpłaty, f) kapitału, przy czym należności, o których mowa w ppkt c-e są pobierane w kolejności od najstarszej wymagalnej raty spłaty.

W punkcie 19 umowy wskazano, że pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść następujące koszty: a) związane z zawarciem umowy – prowizję z tytułu udzielenia pożyczki 5.942,82 zł; b) koszty związane z ustanowieniem zabezpieczeń – koszty wymienione w pkt 24 ppkt b; c) koszty usług dodatkowych – koszt o jakim mowa w pkt 24 ppkt a; d) inne koszty – wpisowe i udział w (...) 2,00 zł, opłata za przelew pożyczki/kredytu na konto zewnętrzne 140,60 zł, opłata za przelew składki ubezpieczeniowej 33,48 zł, koszty prowadzenia rachunku 1.765,50 zł. Do obliczenia tego ostatniego kosztu przyjęto wysokość miesięcznej opłaty z tytułu prowadzenia rachunku, określonej w Tabeli prowizji i opłat dla rachunków, obowiązującej w (...)w dniu zawarcia niniejszej umowy, ujętej łącznie za cały okres kredytowania. Opłata ta mogła ulec zmianie.

Roczna stopa procentowa zadłużenia przeterminowanego wynosiła dwukrotność sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, na dzień zawarcia umowy wynosiła 11,20% (pkt 21).

W przypadku nieterminowej spłaty pożyczki należność z tego tytułu stawała się w dniu następnym należnością przeterminowaną. Od niespłaconego w całości lub w części kapitału, a od dnia wniesienia powództwa od całości zadłużenia, pobierane są odsetki wg stopy, o której mowa w punkcie 21 umowy. (...)przysługiwało prawo do wypowiedzenia umowy pożyczki w trybie i na warunkach, o których mowa w punkcie 29 umowy. Po upływie terminu wypowiedzenia umowa ulegała rozwiązaniu (pkt 23).

W punkcie 24 podpunkt „a” umowy strony umówiły się, że zabezpieczeniem przyznanej pożyczki jest zawarcie umowy ubezpieczenia indywidualnego T. W. (...) 2021-07-05 oraz zawarcie umowy przelewu wierzytelności w treści zgodnej ze wzorem, który stanowi załącznik nr 6 do umowy, wraz z potwierdzeniem przyjęcia do wiadomości umowy przelewu wierzytelności przez zakład ubezpieczeń albo odpowiednio ze zgodą zakładu ubezpieczeń na zawarcie umowy przelewu wierzytelności. Koszt zabezpieczenia wynosił 8.367,28 zł. W punkcie 24 podpunkt „b” nie ustanowiono żadnych dodatkowych zabezpieczeń.

Rachunek do spłat wszelkich należności wynikających z przedmiotowej pożyczki miał numer (...) (pkt 27).

(...)zastrzegła sobie prawo do wypowiedzenia umowy z 30-dniowym terminem wypowiedzenia i postanowienia po upływie wypowiedzenia całej pożyczki wraz z odsetkami w stan natychmiastowej wymagalności m.in. w przypadku, gdy pożyczkobiorca nie zapłaci w terminach określonych w umowie rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy listem poleconym do zapłaty opóźnionych rat w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych od otrzymania wezwania, pod rygorem wypowiedzenia umowy (pkt 29).

Zgodnie z punktem 36 umowy jej integralną część stanowiły m.in. regulamin (załącznik nr 1), harmonogram spłaty pożyczki (załącznik nr 2), tabela prowizji i opłat dla pożyczek i kredytów (załącznik nr 3).

Dowody: umowa pożyczki nr (...) k. 11-14, tabela prowizji i opłat k. 19, regulamin prowadzenia rachunków płatniczych k. 27-29, deklaracja członkowska k. 95, uchwała zarządu nr 2 z 2.07.2021 r. k. 96, pełnomocnictwa k. 93, 94, 98, 99, uchwała zarządu nr 3 z 5.07.2021 r. k. 102-103, przesłuchanie pozwanej k. 116.

Według regulaminu udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich, stanowiącego integralną część umowy z dnia 5 lipca 2021 r. całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść w związku z umową pożyczki, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, jeżeli są znane (...)oraz koszty usług dodatkowych, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania pożyczki, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych i opłat sądowych ponoszonych przez pożyczkobiorcę (§ 2 pkt 3). Całkowitą kwotą kredytu była suma wszystkich środków pieniężnych, które (...) udostępniła pożyczkobiorcy na podstawie umowy pożyczki (§ 2 pkt 4). Całkowitą kwotą do zapłaty przez pożyczkobiorcę była suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu (§ 2 pkt 4).

W myśl § 31 ust. 1 regulaminu zabezpieczeniem spłaty pożyczki może być ubezpieczenie (pkt 7). Zgodnie z § 32 ust. 1 regulaminu (...)miała prawo wyboru formy zabezpieczenia spłaty pożyczki.

Dowód: regulamin udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich k. 17-18

Według harmonogramu spłaty pożyczki A. O. była zobowiązana do spłaty pożyczki w miesięcznych ratach w wysokości 945,33 zł. Raty były płatne do 30. dnia każdego miesiąca.

Dowody: harmonogram spłaty k. 15-16.

W dniu 5 lipca 2021 r. A. O. (jako ubezpieczona/ubezpieczająca) zawarła z (...) Towarzystwem (...) z siedzibą w S. umowę ubezpieczenia potwierdzoną polisą nr (...). Przedmiotem ubezpieczenia (z zastrzeżeniem § 4 OWU) były następstwa nieszczęśliwego wypadku, zawału serca lub udaru mózgu – śmierć ubezpieczonego, całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w następstwie nieszczęśliwego wypadku. Okres ubezpieczenia obejmował czas od 5 lipca 2021 r. do 28 lutego 2026 r. Ubezpieczenie dotyczyło pożyczki nr (...) z 5 lipca 2021 r. Sumę ubezpieczenia określono na kwotę 74.100 zł. Wysokość jednorazowej składki wyniosła 8.367,28 zł. Składka była płatna do 5 lipca 2021 r. Jako uposażonego wskazano S. (...).

Dowody: polisa nr (...) k. 100, karta potrzeb i wymagań klienta k. 101.

W dniu 5 lipca 2021 r. S. (...) wypłacił A. O. kwotę pożyczki 74.100 zł.

Tego samego dnia A. O. złożyła dyspozycję przelewu na rachunek nr (...) w kwocie 5.942,82 zł tytułem prowizji dot. zobowiązania nr (...).

Dowód: dyspozycja polecenia przelewu bankowego k. 26, 104.

W dniu 8 grudnia 2021 r. A. O. i S. (...) zawarli aneks do umowy nr (...), ustalając okres trwania od 7 lipca 2021 r. do 30 października 2030 r. A. O. miała dokonać spłaty pożyczki w 111 miesięcznych ratach w wysokości 945,33 zł, płatnych do 30. dnia każdego miesiąca

Dowody: aneks do umowy z 8.12.2021 r. k. 21-23, harmonogram k. 24-25.

A. O. uiściła na rzecz S. (...) tytułem spłaty pożyczki nr (...) łącznie kwotę 9.059,22 zł. Ostatnia wpłata miała miejsce 8 lipca 2022 r.

Dowód: zestawienie operacji na rachunku pozwanej k. 20, 35-36, 37-38.

Pismem z 17 sierpnia 2022 r. S. (...) wezwał A. O. do zapłaty kwoty 1.076,58 zł tytułem przeterminowanego zadłużenia wynikającego z umowy pożyczki nr (...), w terminie 14 dni pod rygorem wypowiedzenia umowy.

Następnie pismem z 13 września 2022 r. S. (...) wystosował do A. O. pismo zatytułowane „Ostateczne wezwanie do zapłaty”, wzywając ją do zapłaty zadłużenia w wysokości 2.256,76 zł w terminie 14 dni pod rygorem wypowiedzenia umowy,

Pisma zostały zaadresowane na adres wskazany w umowie pożyczki, tj. ul (...) w G.. A. O. otrzymała pismo wzywające ją do zapłaty powstałego zadłużenia.

Dowody: pismo z 17.08.2022 r. k. 32, pismo z 13.09.2022 r. k. 33, wyciąg z księgi nadawczej k. 34, przesłuchanie pozwanej k. 116.

Pismem z 11 stycznia 2023 r. S. (...) wypowiedział A. O. umowę pożyczki nr (...), z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia liczonego od dnia doręczenia pisma.

Pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu umowy zostało doręczone A. O. w dniu 17 stycznia 2023 r.

Dowody: pismo z 11.01.2023 r. k. 30, potwierdzenie nadania k. 31, pełnomocnictwo k. 98, przesłuchanie pozwanej k. 116.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo okazało się częściowo zasadne.

Stan faktyczny w sprawie sąd ustalił stosownie do art. 327 ¹ § 1 pkt 1 k.p.c. na podstawie powołanych powyżej dowodów, których wiarygodność nie budziła wątpliwości sądu. W ocenie sądu przedstawione przez stronę pozwaną wydruki orzeczeń wydanych przez inne sądy w podobnych sprawach oraz wyliczenia dokonane w kalkulatorze odsetek nie stanowiły dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Strona powodowa dochodziła roszczenia wynikającego z zawartej 5 lipca 2021 r. z pozwaną umowy pożyczki nr (...).

W sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty pozwana, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zakwestionowała dochodzone pozwem roszczenie zarówno co do zasady, jak i co do wysokości, w tym podniosła zarzut nieważności umowy, jednocześnie twierdząc, iż nie posiadała żadnego zadłużenia wobec strony powodowej.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż pozwana została przesłuchana w charakterze strony na rozprawie w dniu 26 czerwca 2024 r. Podczas przesłuchania pozwana zeznała, iż w placówce w G. zawarła ze (...) im. (...) umowę pożyczki, której spłaty zaprzestała około 2 lat wcześniej. Pozwana zeznała, że chciałaby spłacić istniejące zadłużenie, lecz znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Tym samym pozwana przyznała, iż zawarta ze stroną powodową pożyczki umowa była ważna, a także, iż posiada z tego tytułu zadłużenie.

Odnosząc się jednak pokrótce do przedstawionych w sprzeciwie zarzutów co do ważności umowy pożyczki nr (...) należy wskazać, iż w ocenie sądu strona powodowa sprostała ciążącemu na niej obowiązkowi dowodowemu i wykazała umocowanie do podpisania przedmiotowej umowy pożyczki przez osoby występujących w imieniu spółki (...) S.A. (W. K. i A. W.), wykazując jednocześnie współpracę strony powodowej z tą spółką (pełnomocnictwa k. 93, 94, 98, 99). W odpowiedzi na zarzut pozwanej, strona powodowa wykazała także członkostwo pozwanej w (...) im. (...) poprzez przedłożenie deklaracji członkowskiej i uchwały zarządu z 2 lipca 2021 r. (k. 95, 96).

Z przedłożonych do akt dokumentów w postaci zestawienia operacji na rachunku pozwanej (k. 35-36, 37-38) wynikało zaś, iż strona powodowa wywiązała się z zawartej umowy i wypłaciła pozwanej kwotę kredytu w wysokości 74.100 zł, zaś pozwana dokonała jedynie częściowej spłaty w wysokości 9.059,22 zł.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty strona pozwana podniosła szereg zarzutów kwestionując ważność umowy, w tym związanych z ubezpieczeniem jako obowiązkową formą zabezpieczenia, wysokością prowizji oraz zmiennym oprocentowaniem. W ocenie sądu zarzuty te nie okazały się skuteczne co do podważenia ważności zawartej 5 lipca 2021 r. umowy pożyczki, lecz podniesione kwestie miały istotny wpływ na wysokość dochodzonego pozwem żądania.

Podstawą prawną dochodzonego roszczenia stanowił przepis art. 720 § 1 k.c., nadto w sprawie znalazły zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 246 z późn. zm.) oraz przepisy art. 385 ¹ k.c. i następne, albowiem umowa pożyczki z dnia 5 lipca 2021 r. miała charakter umowy konsumenckiej.

Stosownie do art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W myśl zaś art. 232 zdanie pierwsze k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Jak stanowi art. 233 § 1 i 2 k.p.c. sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu.

W świetle ustalonego stanu faktycznego i brzmienia cytowanych przepisów sąd zważył, że umowa pożyczki z dnia 5 lipca 2021 r. co do zasady wiązała (...) i pozwaną, choć nie w pełnym zakresie. Sąd podziela bowiem stanowisko pozwanej, iż umowa ta zawierała niedozwolone postanowienia umowne, które już od chwili zawarcia umowy nie wiązały pozwanej. Postanowienia te dotyczą wysokości prowizji i kosztów związanych z ustanowieniem zabezpieczenia pożyczki, które – jako postanowienia nieuzgodnione indywidualnie i nieokreślające głównych świadczeń stron - kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zgodnie bowiem z art. 385 ¹ § 1-4 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Celem przepisu art. 385 ¹ k.c. jest ochrona konsumenta jako słabszego uczestnika obrotu w relacjach z przedsiębiorcą - profesjonalistą w danej dziedzinie. Jak słusznie zwracał uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, konsument znajduje się w słabszej pozycji niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzi on się na postanowienia umowne sporządzone uprzednio przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść. Dlatego przepis art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi, że nieuczciwe warunki nie wiążą konsumenta. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który zmierza do zastąpienia ustanowionej w umowie równowagi formalnej między prawami i obowiązkami stron równowagą rzeczywistą, pozwalającą na przywrócenie równości tych stron (por. np. wyrok TS z dnia 3 września 2015r., C-110/14, H. O. C. v. S. V. România SA, (...) 2015, nr 9, poz. I-538 i cytowane tam orzeczenia).

Z cytowanych wyżej przepisów art. 385 ¹ k.c. wynika, że możliwość uznania postanowienia za niedozwolone zależna jest od łącznego spełnienia następujących przesłanek: 1) postanowienie jest stosowane przez przedsiębiorcę wobec konsumentów, 2) postanowienie nie zostało indywidualnie uzgodnione, 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, 4) postanowienie narusza w sposób rażący interesy konsumenta, 5) postanowienie nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron.

Spełnienie pierwszej z ww. przesłanek nie budzi żadnych wątpliwości, nie było przedmiotem sporu, zaś konsumencki charakter umowy wynika choćby wprost z jej nazwy oraz celu określonego w punkcie 2 umowy („kredyt konsumencki”). Podobnie przedmiotem sporu nie było spełnienie drugiej przesłanki, tj. braku indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umownych z konsumentem, dlatego również należy ją uznać za spełnioną. Pogłębionej analizy wymaga natomiast ocena, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki uznania postanowienia za niedozwolone.

Analizę tę należy rozpocząć od ustalenia tego, jakie były główne świadczenia stron tej umowy. Pojęcie „głównych świadczeń stron” (art. 385 ¹ § 1 zdanie drugie k.c.) należy interpretować wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2004 r., I CK 635/03, LEX nr 846537). Jak zatem wynika z art. 720 § 1 k.c., przy umowie pożyczki głównymi świadczeniami stron są - w przypadku pożyczkodawcy - udostępnienie określonych środków finansowych do korzystania na określony czas, a w przypadku pożyczkobiorcy - zwrot tych środków. Oznacza to, że pozostałe świadczenia, w tym wynagrodzenie pożyczkodawcy i zabezpieczenie spłaty pożyczki, są świadczeniami ubocznymi, do których ma zastosowanie przepis art. 385 ¹ § 1 zdanie pierwsze k.c. Spełnienie piątej z wymienionych wyżej przesłanek należy więc uznać za niewątpliwe.

Odnośnie przesłanek trzeciej i czwartej należy w pierwszej kolejności wskazać, że umowa pożyczki została ukształtowania w kodeksie cywilnym w taki sposób, że może być zarówno umową odpłatną, jak i nieodpłatną. W przypadku zawarcia odpłatnej umowy pożyczki, wynagrodzenie pożyczkodawcy winno być wyraźnie określone w umowie. Co do zasady formę wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału stanowią odsetki, ewentualnie zapłata prowizji. Istotne jest również, że umowa pożyczki sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym, powinna jasno określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą.

Wobec powyższego za niedozwolone w świetle art. 385 ¹ § 1 k.c. należy uznać te postanowienia umowne, które pod pozorem opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukryte przed konsumentem, pozwalające mu omijać przepisy dotyczące wysokości odsetek maksymalnych. Taka konstrukcja postanowienia umownego uchybia bowiem standardom rzetelności, zmierza do niedoinformowania konsumenta i w sposób nieuczciwy prowadzi do nadmiernego, nieuzasadnionego wzbogacenia się przedsiębiorcy kosztem konsumenta. Świadczy to o naruszeniu przez to postanowienie dobrych obyczajów, rozumianych jako reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do dezorientacji konsumenta, wywołania u niego błędnego przekonania, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 sierpnia 2012 r., XVII Amc 1380/11, (...) 2013, nr 59, poz. 4132). Jednocześnie należy wyjaśnić, że przez rażące naruszenie interesów konsumenta w orzecznictwie rozumie się nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta, praw i obowiązków stron, wynikających z umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, Biul. SN 2005, Nr 11, poz. 13 oraz z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, Biul. SN 2006, nr 5-6, poz. 12, z dnia 27 października 2006 r., I CSK 173/06, LEX nr 395247). Dlatego dokonując oceny rzetelności określonego postanowienia umowy konsumenckiej należy rozważyć indywidualnie rozkład obciążeń, kosztów i ryzyka, jaki wiąże się z przyjętymi rozwiązaniami oraz zbadać jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone.

Oceny nieuczciwego charakteru postanowienia wzorca umownego w ramach kontroli abstrakcyjnej pod kątem przesłanek określonych w art. 385 ¹ § 1 k.c. dokonać można za pomocą tzw. testu przyzwoitości (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2007r., III SK 21/06, OSNP 2008, nr 11-12, poz. 181; z dnia 29 sierpnia 2013 r., I CSK 660/12, LEX nr 1408133). Polega to na zbadaniu, czy oceniane postanowienie wzorca jest sprzeczne z ogólnym wzorcem zachowań przedsiębiorców wobec konsumentów, jaki należy zrekonstruować w warunkach gospodarki wolnorynkowej oraz jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w braku takiej klauzuli. Jeżeli konsument, na podstawie ogólnych przepisów byłby w lepszej sytuacji, gdyby konkretnego postanowienia wzorca nie było, przyjmuje się, że ma ono charakter nieuczciwy.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy sąd zważył, że o ile zastrzeżona na rzecz pożyczkodawcy prowizja w kwocie 5.942,82 zł była rażąco wygórowana, tak z umowy w żaden sposób nie wynikał sposób jej wyliczenia. Nie wiadomo na jaki cel ma ona zostać przeznaczona. Już z samych wyjaśnień powoda zawartych w piśmie z 7 grudnia 2023 r. (k. 88-92) wynika, że prowizja ta stanowi po prostu przychód strony powodowej. Z tego wynika, że nie miała ona rekompensować jakichś konkretnych, rzeczywiście poniesionych przez pożyczkodawcę kosztów związanych z udzieleniem tej konkretnej pożyczki. Strona powodowa podała jedynie, że pożyczkodawca ponosi pośrednie koszty związane z udzieleniem pożyczki, w tym koszty utrzymania działu zajmującego się weryfikacją wniosków kredytowych (pracowników, systemów informatycznych), archiwizacji dokumentacji, jej brakowania, korespondencji. Są to jednak typowe koszty prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie udzielania pożyczek. Pożyczkodawca nie może ich przerzucać na konsumentów. Co istotne, treść umowy podlega ocenie na chwilę jej zawarcia. Na tamtą chwilę, według treści umowy, pozwana jako konsument nie została poinformowana o kosztach pokrywanych przez ustaloną prowizję.

Ponadto, w świetle zasad doświadczenia życiowego koszt prowizji nie ma powiązania ekonomicznego z rzeczywiście poniesionymi w związku z przedmiotową umową kosztami. Można mniemać, że tego rodzaju opłaty mają jedynie rekompensować pożyczkodawcy podwyższone ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na udzielaniu pożyczek osobom, które często ich nie spłacają. Pożyczkodawca nie może jednak ryzykiem tym obciążać konsumentów zastrzegając w umowach z nimi dodatkowe koszty udzielenia pożyczki. Ryzyko to jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i obarcza przedsiębiorcę.

Sąd zważył, że sam fakt, iż kwota prowizji (wraz z pozostałymi kosztami pozaodsetkowymi) nie przekracza limitu kosztów pozaodsetkowych wynikających ze wzoru z art. 36a ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim w brzmieniu w dacie zawarcia umowy. Nie oznacza to jednak, że postanowienie umowne zastrzegające te koszty jest automatycznie dozwolone i nie może być uznane za abuzywne. Jak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2021 r. w sprawie III CZP 42/20 okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019, poz. 1083 ze zm.), nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.). Celem regulacji określonych w ustawie o kredycie konsumenckim jest bowiem ochrona konsumentów przed nadmiernym obciążaniem ich kosztami udzielonych kredytów, a nie przyznawanie pożyczkodawcy uprawnienia do naliczania opłat w maksymalnej przewidzianej przez tę ustawę wysokości bez względu na to, czy poniósł on jakiekolwiek koszty związane z zawarciem umowy pożyczki. Zasadność obciążenia pożyczkobiorcy taką opłatą musi być każdorazowo podyktowana ściśle określonymi kosztami i względami związanymi z procesem zawarcia konkretnej umowy pożyczki.

W niniejszej sprawie strona powodowa nie wykazała zasadności obciążenia pozwanej kwotą prowizji 5.942,82 zł. Dlatego sąd uznał, że pozwana nie była zobowiązana do jej zapłaty. W tym zakresie powództwo podlegało oddaleniu.

Za niedozwolone sąd uznał także postanowienia umowne zastrzegające obowiązek pozwanej do uiszczenia składki ubezpieczeniowej w kwocie 8.367,28 zł tytułem zabezpieczenia przyznanej pożyczki. Sąd co do zasady nie neguje możliwości ubezpieczenia spłaty pożyczki, jednak po pierwsze należy zwrócić uwagę, że umowa ubezpieczenia potwierdzona polisą nr (...) w istocie nie stanowi zabezpieczenia spłaty pożyczki i pokrywa to ryzyko tylko pozornie. Według umowy ubezpieczenia (co wynika z polisy) świadczenie miało być pożyczkodawcy wypłacone tylko w razie śmierci lub poważnej choroby pożyczkobiorcy, które to zdarzenia, jakkolwiek możliwe, w praktyce nie są najczęstszym powodem zaprzestania regulowania przez pożyczkobiorców zadłużenia. Znacznie częściej chodzi o zwykłą utratę przez pożyczkobiorcę woli spłacania długów albo utratę pracy, chorobę wymagającą ponoszenia sporych kosztów leczenia, choć nieskutkującą hospitalizacją lub całkowitą niezdolnością do pracy, zmniejszenie się dochodów, zwiększenie wydatków pożyczkobiorcy i brak środków na regulowanie długów. Przed takimi zdarzeniami przedmiotowa umowa ubezpieczenia pożyczkodawcy (jako uposażonego) nie zabezpieczała. Umowa ubezpieczenia w takim kształcie nie jest więc związana bezpośrednio z umową pożyczki. Tymczasem w świetle umowy pożyczki niewątpliwie od jej zawarcia pożyczkodawca uzależniał zawarcie umowy pożyczki. Jak wynika ze wzorca umownego oraz z regulaminu udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich, pożyczka zawsze była w jakiś sposób zabezpieczona, przy czym wybór sposobu zabezpieczenia przysługiwał pożyczkodawcy. W tym przypadku jedyną formą zabezpieczenia była umowa ubezpieczenia. Tymczasem zgodnie z art. 385 ³ pkt 7 k.p.c. w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Co więcej, sąd zważył, że wysokość składki ubezpieczeniowej jest rażąco wygórowana. Narzucenie konsumentowi tak wysokich kosztów ubezpieczenia tym bardziej naraża go na niemożność wywiązania się z zaciągniętego zobowiązania mając na uwadze także nominalną wysokość tych wartości. Niewątpliwie składka ubezpieczeniowa miała stanowić ukryty zysk pożyczkodawcy, zwłaszcza, że nie przedstawił on żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie, jak ta składka została wyliczona. Ponadto, została ona ustalona od zawyżonej sumy ubezpieczenia. Jak bowiem wynika z polisy nr (...) jako sumę ubezpieczenia wskazano kwotę 74.100 zł. Tymczasem z treści umowy pożyczki nr (...) wynika, że owa kwota 74.100 zł stanowiąca „kwotę pożyczki” zawiera już składkę ubezpieczeniową w kwocie 8.367,28 zł (por. pkt 5 w zw. z pkt 19 lit. c w zw. z pkt 24 ppkt. a umowy pożyczki). Z tego wynika, że po części umowa ubezpieczenia miała zabezpieczać zapłatę składki za udzielenie ochrony ubezpieczeniowej na mocy tejże umowy ubezpieczenia. Ponadto, w sumie ubezpieczenia znajduje się także nienależna – o czym była mowa wyżej – prowizja pożyczkodawcy. Gdyby kwota ta została odliczona, prawdopodobnie składka byłaby niższa, choć nie wiadomo dokładnie o ile. Dodatkowo, składka została wyliczona i pobrana z góry za częściowy okres obowiązywania umowy pożyczki tj. 28 lutego 2026 r. Ubezpieczyciel udzielał ochrony jednak tylko przez okres około 1,5 roku trwania umowy (umowę zawarto 5 lipca 2021 r., a okres wypowiedzenia upływał 16 lutego 2023 r.), więc składka byłaby należna co najwyżej za taki okres. Nadal nie wiadomo jednak jaka byłaby to kwota. Abstrahując od abuzywności omawianej klauzuli należy stwierdzić, że roszczenie strony powodowej jest też niewykazane co do wysokości. Dlatego także i w tym zakresie powództwo oddalono.

W ocenie Sądu strona powodowa nie wykazała także roszczenia co do wysokości, jeśli chodzi o koszty prowadzenia rachunku, które według umowy pożyczki miały wynosić 1.765,50 zł. Z pewnością zwrot tych kosztów nie należał się w całości, gdyż wyraźnie w umowie wskazano, że jest to kwota obliczona z góry przy założeniu, że umowa pożyczki będzie trwać planowane 9 lat (pkt 19 lit. d umowy). Tymczasem, jak już wskazano, ostatecznie strony były związane umową przez około 1,5 roku. Kwotę 1.765,50 zł należało więc obniżyć stosownie do czasu trwania umowy. W sprawie nie wiadomo jednak do jakiej kwoty należałoby ją obniżyć. Wysokość opłaty nie wynika także z przedłożonej Tabeli prowizji i opłat dla rachunków, obowiązującej w (...)w dniu zawarcia niniejszej umowy. Dlatego też powództwo oddalono również w tym zakresie.

Oddaleniu podlegało też powództwo co do „innych kosztów’ w postaci wpisowego i udziału w (...) 2,00 zł, opłaty za przelew pożyczki/kredytu na konto zewnętrzne 140,60 zł oraz prowizji za przelew składki ubezpieczeniowej w kwocie 33,48 zł. W zakresie zarzutu strony pozwanej co do niewykazania wysokości roszczenia należy ponownie wskazać, że z przedłożonej Tabeli prowizji i opłat dla rachunków nie wynika zasadność zastrzeżenia obowiązku poniesienia tego rodzaju kosztów o wskazanej w umowie wysokości, a strona powodowa w żaden sposób nie wykazała, iż rzeczywiście mogła obciążyć pozwaną tymi kosztami.

W zakresie zarzutu niewykazania wysokości roszczenia sąd uznał za niewykazaną także wysokość wszystkich wyliczonych kwotowo odsetek zarówno umownych kapitałowych, jak i za opóźnienie za czas obowiązywania umowy. Co do odsetek kapitałowych, powód nie przedłożył uchwał zarządu (...), o których mowa w punkcie 7 umowy, a które miały ustalać wysokość stóp procentowych tych odsetek. Miały one być zmienne, zależne nie tylko od stopy referencyjnej NBP, ale i od woli zarządu (...). Umowa nie zawiera tu żadnych ograniczeń. Nie wiadomo jak odsetki te kształtowały się w czasie trwania umowy. Należy wskazać, że niekoniecznie były to odsetki maksymalne. Według umowy odsetki te miały tylko nie przekraczać odsetek maksymalnych, ale mogły być niższe. Co więcej, odsetki te były naliczane od częściowo nienależnej kwoty kapitału. Jak już wyjaśniono, w skład podlegającej oprocentowaniu kwoty 74.100 zł wchodziła kwota prowizji i ubezpieczenia, które to świadczenia nie należały się pożyczkodawcy, gdyż wynikały z niedozwolonych postanowień umownych, niewiążących pozwanej. Analogicznie rzecz ma się z odsetkami za opóźnienie – one również naliczane były od częściowo nienależnej kwoty kapitału, wobec czego każda miesięczna rata zawierała jakąś część nienależnego świadczenia. Powód nie wykazał jaka część ww. odsetek jest należna, dlatego powództwo w tym zakresie oddalono w całości.

Po wyeliminowaniu niewykazanych i nienależnych kosztów udzielenia pożyczki sąd ustalił, że strona powodowa jako pożyczkodawca ma prawo domagać się od pozwanej zwrotu niezwróconej przez nią części kapitału realnie oddanego do jej dyspozycji (całkowitej kwoty pożyczki). Pożyczkodawca wypłacił pozwanej z tego tytułu 74.100 zł. Pozwana bezspornie zapłaciła pożyczkodawcy 9.059,22 zł. Do zwrotu pozostaje więc kwota 65.040,78 zł i taką kwotę sąd zasądził na rzecz powoda.

Od powyższej kwoty stronie powodowej przysługiwały także dalsze odsetki za opóźnienie. Powód domagał się ich od dnia 9 marca 2023 r. (tj. wytoczenia powództwa w elektronicznym postępowaniu upominawczym) i w tej dacie całe dochodzone roszczenie było już wymagalne. Ustalając, iż pozwana powinna zwrócić wypłacony jej kapitał w kwocie 74.100 zł, wysokość miesięcznej raty (utrzymując, iż byłoby ich 111) wynosiłaby 667,57 zł. Pozwana dokonała spłaty zadłużenia w wysokości 9.059,22 zł, a więc spłaciła 13 rat. Na dzień wypowiedzenia (17 stycznia 2023 r.), miałaby opóźnienie w płatności dwóch rat, albowiem w tym czasie wymagalna byłaby już 17. rata. Umowa została tym samym wypowiedziana prawidłowo, zgodnie z pkt. 29 umowy pożyczki. Strona powodowa w odpowiedzi na zarzut pozwanej w tym zakresie, wykazała także umocowanie osoby składającej w imieniu powódki oświadczenia o wypowiedzeniu umowy (pełnomocnictwo k. 98). Umowa uległa rozwiązaniu z dniem 16 lutego 2023 r. Strony uregulowały w umowie wysokość należnych odsetek za opóźnienie i postanowiły, że będą to odsetki maksymalne za opóźnienie (pkt 21 umowy). Zgodnie z art. 481 § 2 k.c. jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Dlatego też odsetki za opóźnienie zasądzono w wysokości zgodnej z umową.

Na koniec należy wskazać, iż w ocenie sądu oświadczenie pozwanej z 25 września 2023 r. o kredycie darmowym było bezskuteczne, albowiem nie została spełniona żadna z przesłanek wskazanych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Przywołane w treści sprzeciwu „wadliwości” umowy z 5 lipca 2021 r. mające uzasadniać możliwość złożenia takiego oświadczenia nie miały w rzeczywistości miejsca – strona powodowa mogła bowiem zastrzec w treści umowy zmienne oprocentowanie we wskazany w punkcie 7 umowy sposób (przy czym roszczenie odsetkowe zostało w niniejszej sprawie oddalone jedynie z uwagi na niewykazanie faktycznej wysokości zastrzeżonego oprocentowania poprzez nieprzedłożenie stosownej uchwały zarządu), dokonać zabezpieczenia w postaci ubezpieczenia, czy też zastrzec obowiązek uiszczenia przez pożyczkobiorcę wynagrodzenia prowizyjnego (ponownie, roszczenia w tym zakresie zostały oddalone nie dlatego, że postanowienia umowne naruszały przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, lecz z uwagi na nie wykazanie ich wysokości przez stronę powodową).

Odnośnie przesłuchania pozwanej na rozprawie z 26 czerwca 2024 r. i wyrażonej chęci dokonania spłaty zadłużenia w ratach, sąd pragnie wskazać, iż po przesłuchaniu pozwanej na okoliczność jej sytuacji finansowej, nie znalazł podstaw do zastosowania art. 320 k.p.c., uznając, iż nie zaszły okoliczności szczególne uzasadniające rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w punktach I i II wyroku.

W punkcie III wyroku Sąd rozstrzygnął o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. Strona powodowa wygrała sprawę w 84%, a przegrała w zakresie 16%, z kolei pozwana wygrała sprawę w 16%, a przegrała w 84%. W razie częściowego uwzględnienia żądań, zgodnie z art. 100 k.p.c., koszty zostaną wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Koszty powódki to kwota 8.338 zł (w tym opłata sądowa od pozwu w wysokości 2.921 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, koszty wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 5.40 zł zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.), z czego 84% czyli 7.003,92 zł winna pokryć pozwana. Koszty pozwanej to kwota 5.400 zł (wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości), z czego powódka winna zwrócić pozwanej 16% powyższej kwoty tj. 864 zł. Po wzajemnej kompensacji pozwana winna zwrócić powódce kwotę 6.139,92 zł, o czym sąd orzekł w punkcie III wyroku.